Άλλο παιχνίδι της εποχής του ‘50 και ‘60. Ήταν ένα καλοκαιρινό παιχνίδι. Ομαδικό πάντα, με 6-8 παιδιά συνήθως. Παιζόταν σε μια αλάνα. Στη γειτονιά μου στο Αρκαλοχώρι το παίζαμε στην Αγία Παρασκευή. Μια ωραία τοποθεσία στην δυτική πλευρά του χωριού με πανύψηλα πεύκακαι θαυμάσια θέα, με το εκκλησάκι της Αγίας Παρασκευής και μια άλλη ημιτελή εκκλησία, η οποία αποπερατώθηκε αργότερα και έγινε Άγιος Νεκτάριος. Εκεί, μεταξύ των δέντρων, είχαμε καθιερώσει το γήπεδο του χοίρου. Σ’ αυτή την αλάνα, λοιπόν, είχαμε σκάψει ένα κεντρικό λάκκο, όχι πολύ βαθύ, για τη «μάνα» και γύρω-γύρω κυκλικά μικρότερους λάκκους, ένα για κάθε παίκτη. Κάθε παίκτης και η μάνα είχαν από ένα ξύλο. Χρησιμοποιούσαμε «αγκιναρόξυλα».

Ήταν o  ετήσιος κορμός από τις αγκινάρες, ο οποίος τo καλοκαίρι ξεραινόταν. Πηγαίναμε λοιπόν στα κοντινά χωράφια και διαλέγαμε τα αγκιναρόξυλα που μας άρεσαν και τα καθαρίζαμε απ’ τα αγκάθια. Τα κρατάγαμε απά την πάνω μεριά, την λεπτή, ώστε με την κάτω μεριά, που ήταν πιο χοντρή να κτυπάμε τον χοίρο.

Χρησιμοποιούσαμε για χοίρο ένα αδειανό κουτί από μπάμιες (μπαμιεδόκουτο). Τότε οι μπάμιες σε λευκοσιδηρό κουτί του 1 κιλού χρησιμοποιούνταν ευρέως.

Το παιχνίδι παιζόταν ως εξής : η μάνα φύλαγε την τρύπα της, μην μπει ο χοίρος, απομακρύνοντας τον κτυπώντας με το αγκιναρόξυλο. Συγχρόνως, προσπαθούσε να βάλει το ξύλο του σε κάποια αφύλακτη τρύπα κάποιου παίκτη. Αν το κατάφερνε, τότε έπαιρνε την τρύπα του και ο παίκτης έκανε την μάνα. Ο παίκτης τώρα, προσπαθούσε με κτυπήματα του ξύλου να προφυλάξει την τρύπα του από το χοίρο, να βάλει τον χοίρο σε μια τρύπα του αλλού παίκτη ή της μάνας , και να μην αφήσει την τρύπα του ακάλυπτη  και του την πάρει η μάνα και βρεθεί να κάνει την μάνα.

Απίστευτο το τι γινόταν. Φωνές, βρισιές, σπρωξιές, κτυπήματα, ειδικά με τα αγκιναρόξυλα, στα πόδια και στους αστράγαλους, παρεξηγήσεις, παλέματα. Δεν ήταν και λίγες οι περιπτώσεις που άνοιγε και κάποιο κεφάλι από καμιά ξυλιά ή από κανένα ιπτάμενο χοίρο. Στο τέλος του παιχνιδιού, ο χοίρος -το μπαμιεδοκούτι– είχε γίνει μια άμορφη μάζα από τα κτυπήματα.

Πολύ το χαιρόμασταν. Ειδικά το βραδάκι, εκεί, στην Αγία Παρασκευή ….

Η ιστορία δεν τελείωνε εκεί, γιατί η επιστροφή στα σπίτια μας ήταν επεισοδιακή. Ε, για φανταστείτε τις μανάδες μας, όταν μας έβλεπαν να γυρνάμε σιγά-σιγά, αθόρυβα (για να μην δώσουμε στόχο), καταλερωμένοι, ιδρωμένοι, και με ματωμένα πόδια. Ξύλο, φωνές, τράβηγμα αυτιών, τιμωρίες και άλλα πολλά με πρωταγωνιστή τώρα την μάνα μας. Οι φωνές μας ακούγονταν από τους δρόμους.

Αλλά την επομένη …. ξανά στην Αγία Παρασκευή για …. χοίρο φυσικά!

 

Εκείνα τα χρόνια τα παλιά – 1950 – 1970- που θυμάμαι ακόμα καλά, η ζωή ήταν πολύ δύσκολη, συγκρίνοντάς την με την σημερινή. Θυμήθηκα κάτι από τη ζωή των αγροτών – των καλλιεργητών των αμπελιών – στους Βαρβάρους και ήθελα να το περιγράψω. Είναι κάτι απλό που όμως στον πυρετό της εξέλιξης έχει ξεχαστεί. Τότε, λοιπόν, στον κάμπο που απλωνόταν μεταξύ των χωριών Βαρβάρων, Πεζών και Αγίων Παρασκιών – πεζανό κάμπο τον λέγανε – καλλιεργούσαν μόνο το ροζακί αμπέλι σε μορφή κρεβατίνας. Αν έβλεπες αυτό τον κάμπο από ψηλά, έμοιαζε με ένα πελώριο καταπράσινο χαλί με ορθογώνια κομμάτια, τις διάφορες ιδιοκτησίες. Από τη μέση του κάμπου πέρναγε ο ποταμός, ένα μικρό ρυάκι που έτρεχε όλο το χρόνο το νερό του. Εκατέρωθεν του ποταμού, υπήρχε μια ζώνη που δεν μπορούσε να καλλιεργηθεί, λόγω της αυξημένης υγρασίας. Αυτή η ζώνη παρέμενε ακαλλιέργητη – χέρσα. Ήταν το λιβάδι. Μόνο σε ένα μικρό μέρος της υπήρχαν κήποι. Εκεί υπήρχαν και πολλά πηγάδια, αφού με ένα βάθος 3-5 μέτρων υπήρχε αρκετό νερό. Έτσι έπαιρναν πόσιμο νερό στους Βαρβάρους. Σ’ αυτά τα αμπέλια, καλλιεργούσαν τότε τα ροζακί σταφύλια. Πολύ γνωστή ποικιλία επιτραπέζιων σταφυλιών, η οποία σήμερα δεν είναι πλέον εξαγώγιμη και τείνει να εξαφανιστεί. Η καλλιέργεια ήταν επίπονη και συνεχής, ειδικά δε, με τα μέσα και τα υλικά που διέθεταν τότε. Μια εργασία που έπρεπε να γίνει ήταν το δέσιμο των κάβων. Στο τέλος του χειμώνα κλάδευαν τις κρεβατίνες. Οι κάβοι ήταν οι απολήξεις των κλημάτων, που ήταν οι περσινοί βλαστοί. Από τους κάβους θα βγουν οι νέοι βλαστοί και φύλλα. Οι κάβοι έπρεπε να δεθούν πάνω στο συρμάτινο πλέγμα της κρεβατίνας, ώστε όταν βγουν οι νέοι βλαστοί να είναι σταθεροί ως πρός την κατεύθυνση και στον αέρα. Έπρεπε να δεθούν με κάποιο ελαστικό υλικό αλλά και φθηνό, δοθέντος ότι χρήματα αρκετά δεν υπήρχαν. Υπήρχε τότε το χόρτο που χρησιμοποιούσαμε και στο μάθημα της χειροτεχνίας στό δημοτικό σχολείο. Αλλά και αυτό κόστιζε! Καλή λύση λοιπόν ήταν η κύπερη που φυόταν στο λιβάδι. Η κύπερη είναι ένα φυτό που φύεται στα λιβάδια μαζί με τα βούρλα όπου υπάρχει πολύ υγρασία. Αυτό το φυτό μοιάζει με τον πάπυρο που έχουμε στα σπίτια στις γλάστρες. Έχει και αυτό ένα ψηλό στέλεχος, ινώδες, τριγωνικής διατομής. Το ύψος του θα έφθανε στο ένα μέτρο! Πήγαιναν λοιπόν την άνοιξη, όλη η οικογένεια και έκοβαν αυτά τα στελέχη της κύπερης, τα έκανα δεματάκια και τα έβαζαν υπό σκιάν να ξεραθούν. Τα αποθήκευαν για να τα χρησιμοποιήσουν την επόμενη χρονιά τον Μάρτιο στο δέσιμο των κάβων. Πριν να χρησιμοποιήσουν την ξερή πλέον κύπερη, την μετέφεραν στην κοίτη του ποταμού. Την έβαζαν στην κοίτη και την πλάκωναν με πέτρες για να μην την πάρει το νερό. Την άλλη μέρα την έβγαζαν, μαλακωμένη πλέον, εύκαμπτη και ελαστική. Με αυτήν λοιπόν έδεναν τους κάβους πάνω στα σύρματα της κρεβατίνας και κατόπιν τους βλαστούς. Ήταν βέβαια για μία χρονιά, αλλά για τους αγρότες δεν κόστιζε τίποτε. Για να είμαστε ακριβείς κόστιζε, βέβαια, χρόνο και κόπο. Τότε όμως, στα χωριά τουλάχιστον, δεν υπολόγιζαν ούτε τον κόπο ούτε τον χρόνο!

Τελευταία  η προσοχή μου έπεσε στους επαρχιακούς δρόμους της Κρήτης και ιδιαίτερα στό χωριό Μυρτιά (Βαρβάρους), οπου κατοικώ. Κάθε μέρα, το πρωί, για σωματική άσκηση περπατώ για 4,5 χιλόμετρα. Περπατώ από το χωριό μέχρι την διακλάδωση με τον δρόμο Αγιές Παρασκιές – Καστέλλι. Μέσα στην ηρεμία του πρωινού περιπάτου έχω την ευκαιρία να αφήνω τα μάτια, το μυαλό και την σκέψη μου να παρατηρεί και να σκέφτεται διάφορα πράγματα. Μιας και περπατώ, λογικό βλέπω, να παρατηρώ κατ’ αρχήν τον δρόμο. Η παρατήρηση μου λοιπόν «Εγκατάληψη – εγκατάληψη – εγκατάληψη».

Για την παρατήρηση αυτή θα κάνω μερικές σκέψεις, λογικές, αυτονόητες, χωρίς βέβαια να είμαι ο ειδικός πάνω στούς δρόμους της Κρήτης.

Το πρώτο πράγμα που παρατηρεί κανείς είναι η βρώμα και τά σκουπίδια. Είναι αδιανόητο το πόσα σκουπίδια υπάρχουν εκατέρωθεν τού δρόμου στα λεγόμενα (αν δεν κάνω λάθος), κράσπεδα του δρόμου . Ειδικά μπουκάλια νερού, αλλά όχι μονο. Μπουκάλια και κουτιά από αναψυκτικά, ποτήρια από στιγμιαίους καφέδες, νάυλον σακούλες, παλιόχαρτα, κουτιά από τσιγάρα, δεν μιλάω τώρα για τα αποτσίγαρα , μπετόνια και μπουκάλια από γεωργικά φάρμακα, κουρέλια και οτι άλλο μπορεί να φανταστεί κανείς. Αν είναι δυνατόν! Και ποιός τα πετάει; Μα φυσικά εμείς! Οι έλληνες πολίτες. Οι συμπαθέστατοι έλληνες οδηγοί που πίνουν το καλοκαίρι το νερό τους ή τη φραπεδιά τους στο αυτοκίνητο, ανοίγουν το παράθυρο και τό πετούν, χωρίς να σκέφτονται που το πετούν.  Το ίδιο κάνουν και οι αγρότες με τα μπουκάλια των αγροτικών φαρμάκων, τα άχρηστα υλικά της καλλιέργειας τους οπως φύλλα νάυλπν , μαύρους πλαστικούς σωλήνες, που από τη στιγμή που δεν τους χρησιμεύουν τους πετούν οπουδήποτε. Το ίδιο κάνουμε όλοι μας! Και που τα πετάμε ολα αυτά; Μα, φυσικά, στα κράσπεδα του δρόμου. Και τα κράσπεδα είναι στον τόπο που ζούμε, κοντά στό χωριό μας, ενίοτε και μέσα στο χωριό, εκεί που παίζουν τα παιδιά μας, εκεί που λέμε οτι είναι ένας πολιτισμένος τόπος, στο τόπο που λέμε οτι ανήκει στην Ευρώπη, στον τόπο που λέμε οτι γεννήθηκε ο πολιτισμός.

Θα συνεχίσω άλλη μέρα…..

Στις 2 Δεκεμβρίου 2009 δημοσίευσα το αρθρο < Αγγουρίδα από σταφύλι εφτάκοιλο>. Τότε μίλησα μόνο για την αγγουρίδα.

Πρός τιμη της αγγουρίδας βρήκα δύο κλίματα από αυτό το παραξειγημένο είδος και τα φύτεψα στην κλιματαριά της αυλής μου εδώ στους Βαρβάρους (Μυρτιά) Ηρακλείου, οπου και μένω πλέον.

Και ιδού η αποκάλυψις! Αρχισαν να κοκκινίζουν από αρχές Αυγούστου. Τώρα όμως έχουν ώριμάσει σωστά. Βέβαια είχα να φάω τέτοιου είδους σταφύλια εδώ και 30-35 χρόνια. Ε, λοιπόν, είναι καταπληκτικά. Ομορφη οψη, ωραίο σκούρο κοκκινο πρός το μώβ χρώμα και ένα υπέροχο άρωμα και γεύση. Μάλιστα, αυτό το παραξηγημένο σταφύλι που τέτοια εποχή τα μισοσάπια σταφύλια τα μάζευαν και τα έδιδαν στα γουρούνια. Ηταν παρεξηγημένα και τότε. Εχει και κάποια αρνητικά κατά τους κανόνες του συγχρονου μαρκετινγκ. Λίγο, αν και όχι τόσο χονδρόφλουδο και τα σπόρια μεγάλα. Κατά τα άλλα τέλειο. Θα μπορούσε κάλλιστα στα σταθεί στά σύγχρονα καταστήματα της Ευρώπης και της Μέσης Ανατολής, κα.

Και πάρα πολύ ανθεκτικό αυτό το κλίμα, η μόνη γροντίδα ήταν λίγο θειάφι στα νέα σταφύλια για την χολέρα. Να μην σαπίσουν. Ούτε εντομοκτόνα, ούτε μυκηκοκτόνα, ουτε ευδεμίδα, ούτε τίποτε. Πιστεύω κάλλιστα εγκλιματισμένο στην Κρητη. Ούτως ή άλλως είναι ντόπιο κλίμα, απ’ οτι μπορώ να ξέρω, αυτόχθονο.

Και πού είναι τα καθαρά μυαλά να προωθήσουν κάτι τέτοιες ποικιλίες, να τις κατωχυρώσουν και να τις εκμεταλλευτούν σωστά και πρός οφελος των παραγωγών. Τελευταία νομίζω οτι βρίσκομαι σε κάποια άλλη χώρα, με τις περίεργες ξενόφερτες ποικιλίες σταφυλιών που καλλιεργούναι πλέον στην Κρήτη,Tomson –  Syrrah – Cabernet – Victoria – κλώνος –     κα. Δεν είμαι αντίθετος με αυτές τις ποικιλίες. Νομίζω οτι κάποια στιγμή κάποιο είδος έχει καλή τιμή και ολοι σπεύδουν να το καλλιεργήσουν. Ετσι αρχίζει η υπερπαραγωγή και λογικά πέφτουν οι τιμές. Και ετσι αρχίζουν οι αγρότες τους αγώνες για στήριξη της παραγωγής του συγκεκριμένου είδους. Ε, πως! Είναι λογική αυτή. Ενώ με μιά πιστοποιημένη ποικιλία αυτόχθονη και με ελεγχόμενη παραγωγή για την προστασία της, μπορείς μέσα από διαδικασίες να δημιουργήσεις μιά αγορά που είναι και το ζητούμενο. Να ελέγξης και τις τιμές.

Δεν είμαι ούτε γεωπόνος, ούτε αγρότης, ούτε συνδικαλιστής αγρότης, ούτε κυβερνητικό στέλεχος. Γνωρίζω πως λειτουργούν οι αγορές, και λυπάμαι οταν βλέπω από την μιά πλευρά τους αγρότες να αγωνίζονται για να τα βγάλουν πέρα, και από την άλλη να τους βλέπω μαζί με ολους τους εμπλεκόμενους να μην σκύβουν να δούν την πανάρχαια κρητική γή, με τις τόσες ευκαιρίες και προοπτοκές που δυναμικά έχει.

Οι χοχλοί – σαλιγκάρια – τρώγονται ευρέως στη Κρήτη και αποτελούν σημαντικό μέρος της κρητικής διατροφής. Παραμονές του Πασχα μιλώντας με το φίλο μου το Γιάννη το Τσακουντακη, στη Μυρτια, ανακάλυψα άλλη μια χρήση τους. Μου εξηγούσε πως έφτιαχναν τα πλασκατζικια – κροτίδες εκείνα τα χρόνια. Βασικα το μπαρούτι και το φυτίλι τα αγόραζαν απο το, κυριολεκτικά,  παντοπωλείο του θείου μου του Γιώργου. Τα χρησιμοποιούσαν, βασικά, για τα φουρνελα για εκβραχισμούς. Χρησιμοποιούσαν επίσης και μια λουρίδα χαρτί ανθεκτικό πλάτους περίπου 4 εκατ. Που έκοβαν απο χρησιμοποιημένα τσουβάλια λιπάσματος η απο μπλε χαρτί που ντύναμε τα τετράδια. Βάζαν λοιπόν λίγο μπαρούτι στην άκρη της λουρίδας του χαρτιού και το τυλιγαν σε τριγωνικό σχημα σαν μπακλαβαδάκι. Την άκρη του χαρτιού έπρεπε βέβαια να την κολλήσουν πάνω στο τρίγωνο που σχηματίστηκε για να μην ξετυλίγει. Αντί λοιπόν για κόλλα χρησιμοποιουσαν το ξιγκυ – λίπος – απο ένα χοντρό χοχλιό.

Μου είπε ακόμα ότι την ίδια κολλητικη ουσία χρησιμοποιούσαν και στην κατασκευή των χαρταετών.

Διαβάζω ένα βιβλίο που χάρισε σε μένα και στην γυναίκα μου ο Θανάσης ο Μπαρνιάς μετά από ένα ταξείδι του στο Θιβέτ, και μας το χάρησε για να μας αποδείξει την μετεμψύχωση ή κάτι τέτοιο. Δεν το είχα διαβάσει καίτοι μας το είχε χαρίσει το 2006. Είναι το βιβλίο του Λομπσανγκ Ράμπα το «Το τρίτο μάτι». Εχω διαβάσει λίγες σελίδες. Μου φαίνεται ενδιαφέρον και στο σημειο που διαβάζω αναφέρεται περίπου το 1915.

Ετσι μου ήρθε ο παραπάνω τίτλος. Διάβαζα για το πως έκαναν το βούτυρο οι θιβετιανοί από γάλα χρησιμοποιόντας ασκιά. Θυμίθηκα τά ασκιά στην Κρήτη. Και τα θυμάμαι πολύ καλά που τα χρησιμοποιούσαν. Και μάλιστα πολύ καλά. Είχε στο σπίτι δύο από αυτά. Μάλιστα το ένα ήταν ασπριδερό και το άλλο μαύρο, προφανώς από το χρώμα των ζώων.

Οπως και στο Θιβέτ ήταν φτιαγμένα από δέρμα γίδας με το τρίχωμα από μέσα. Είχαν δέσει σφικτά τις τρύπες που σχηματιζόταν από τα πόδια και τον πρωκτό καί χρησιμοποιούσαν το άνοιγμα του λαιμού για τό γέμισμα. Ακριβως οπως στο  Θιβέτ. Τα γέμιζαν και τα έδεναν και τα φόρτωναν στα γαιδούρια για μεταφορά. Η φόρμα του ταίριαζε και στο φόρτωμα του στο σαμάρι του γαιδουριού. Τα χρησιμοποιούσαν για μεταφορά του λαδιού, του κρασιού και της τσικουδιάς. Ετσι υπήρχαν τα ασκιά για το λάδι, για το κρασί και για την τσικουδιά. Κάθε άλλο από υγιεινή συσκευασία ήταν. Αλλά έτσι ήταν τα πράγματα τότε. Και μάλιστα ήταν πολύ δύσκολο μέχρι αδύνατον να πλυθούν εσωτερικά.

Βέβαια δεν πιστεύω οτι μόνο στο θιβέτ στα Ιμαλάια και στην Κρήτη τα χρησιμοποιούσαν. Αλλά μου έκανε εντύπωση και τα θυμήθηκα.

Το 1996 βρέθηκα στο Πετροπαυλόσκ. Μια πόλη 400.000 κατοίκων 150 χιλιόμετρα από το Μινσκ, την πρωτεύουσα της Σιβηρίας. Αυτή η ιστορία έχει ενδιαφέρον, γιατί αναφέρεται στό 1996, δηλαδή μόνο 6-7 χρόνια μετά την κατάρευση της Σοβιετικής Ένωσης.

Ήταν η εποχή που άρχιζαν τα προβλήματα με τις εξαγωγές αλκοολούχων προιόντων πρός τις χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. Στην Άλκον τότε προσπαθούσαμε, με τον Νανώλη τον Στρατήγη και τον Μιχάλη τον Τζαρδή, να περισώσουμε οτι μπορούσαμε από αυτή την κατάσταση. Μέσα σε αυτή τη λογική, ένας πελάτης μας, ρωσοπόντιος, ήθελε να αγοράσει μιά παλιά γραμμή εμφιάλωσης, να την πάρει στο Καζακστάν και να παράγει εκεί το μπράντυ «Μέγας Αλέξανδρος» , που παράγαμε και στο Ηράκλειο, και να το παράγει εκεί με πρώτες ύλες και συμπυκνώματα που θα συνεχίζαμε να του πουλάμε.

Του ετοιμάσαμε λοιπόν μιά παλιά γραμμή που είχαμε, του αγοράσαμε και άλλα συμπληρωματικά  μηχανήματα και εξαρτήματα που χρειαζόταν, υλικά, ετικέττες, φιάλες κτλ, του τα φορτώσαμε σε κοντέινερς και τα στείλαμε. Ήθελα ομως και κάποιους να τα εγκαταστήσουν και να παράξουν τις πρώτες παρτίδες. Έτσι αποφασίσαμε να πάω εγώ και ο Σοφοκλής ο Σταράκης, μηχανικός. Ετσι αρχίζει η περιπέτεια.

Ξεκινάμε με τον Σοφοκλή και παίρνουμε ένα αεροπλάνο από την Θεσσαλονίκη για την Ανάπα την τότε πρωτεύουσα του Καζακστάν. Το αεροπλάνο ήταν άθλιο, είχαμε και θέσεις στις τελευταίες σειρές όπου μας ερχόταν η βρώμα από την τουαλέτα. Για φαγητό δεν το συζητάμε. Τελικά φθάνουμε στην Ανάπα και παίρνουμε από εκεί ένα άλλο αεροπλάνο ένα ελικοφόρο Αντόνωφ-42 και μετά από 3,5 ώρες πτήση φθάνουμε στό περίφημο Πετροπαυλόσκ. Μια πόλη στο πουθενά. Πολλά μπλόκ σοβιετικού τύπου αλλά και πολλά χαμόσπιτα χωμένα κυριολεκτικά μέσα στο χώμα. Σαν κάποτε από καθίζηση να είχαν χωθεί μέσα στο χώμα. Μεγάλοι δρόμοι αλλά με ελάχιστη κίνηση. Κυβερνητικά κτήρια με μεγάλες σκάλες και εισόδους ντυμένα με μπέζ-καφέ μάρμαρα. Μεγάλες άδειες πλατείες με αγάλματα της σοβιετικής εποχής.  Ανθρωποι όμως ελάχιστοι. Ερημιά. Ηταν Οκτώβριος δεν είχε και τόσο κρύο. Μας πήγαν στο ξενοδοχείο με πολλά συγνώμη γιατί αν και ήταν το καλύτερο της πόλης δεν ήταν και τόσο καλό. Ας το δούμε λοιπόν. Μπαίνουμε σε ένα μεγάλο άτριο, σε μιά γωνία η ρεσεψιόν και γύρω-γύρω μικρά περίπτερα/κιόσκια που κάτι χοντρές κυρίες πουλούσαν οτιδήποτε καλό κυκλοφορούσε. Σοκολάτες, αλκοολούχα, τσιγάρα, μπισκότα, περιοδικά, ρούχα, καλυντικά, απορρυπαντικά και ότι άλλο ετερόκλητο μπορείς να φανταστείς. Φαντάστηκα οτι πουλούσαν ότι έφτανε σ’αυτή την απομονωμένη πόλη. Πρέπει βέβαια να πώ οτι είχε μία και μοναδική πτήση την εβδομάδα με την Ανάπα. Δύο μονόκλινα δεν υπήρχαν και έτσι πήραμε ένα δίκλινο. Και τι δίκλινο! Δύο κρεββάτια κοντά, μάλλον παιδικά πρέπει να ήταν. Και τα κλινοσκεπάσματα ακόμα κοντύτερα. Έτσι τα πόδια ήταν μακρύτερα και από το κρεβάτι αλλά και από τα σκεπάσματα. Η καθαριότητα των σεντονιών σχετική.  Στο δωμάτιο είχε ακόμα ένα τραπεζάκι με μιά καρέκλα. Αλλά το σπουδαίο ήταν το μπάνιο. Και η λεκάνη και ο νιπτήρας ήταν χιλιοσπασμένοι, χιλιοκολημμένοι, και στο χρώμα της σκουριάς τα πάντα. Δεν υπήρχε ένα τετραγωνικό εκαταστό στο περίπου λευκό. Και φυσικά ζεστό νερό δεν είχε. Μας είπε ο συνοδός μας οτι μπάνιο θα κάναμε σπίτι του ως επίσης  για φαγητό θα κανόνιζε αυτός. Σε κάθε όροφο του ξενοδοχείου υπήρχε μιά κυρά που φύλαγε δεν ξέρω τι. Καθόταν σε μια γωνιά στο κεφαλόσκαλο, είχε και ένα τραπεζάκι με διάφορα μισοφαγομένα τρόφιμα και μια μηχανή καφέ, και απλώς επόπτευε.

Από την άλλη μέρα αρχίσαμε να πηγαίνουμε σε ένα εργοστάσιο όπου παρήγαγαν βότκα, εκεί τουςείχαν δώσει ένα χώρο για να εγκαταστήσουμε την γραμμή για την παραγωγή και συσκευασία του μπράντυ. Αυτό που μου είχε κάνει εντύπωση ήταν οτι παντού έβλεπες γυναίκες να δουλεύουν με ελάχιστα εργαλεία ή μέσα. Παντού έβλεπες να δουλεύουν το σίδερο. Σαν να μην υπήρχε άλλο υλικό εκτός από το σίδερο. Γυναίκες με την ηλεκτροκόλληση και το οξυγόνο, έκοβαν, κολλούσαν, τρυπούσαν κατασκεύαζαν χωρίς άλλα εργαλεία. Μέσα στο κτήριο έβλεπες τις γυναίκες και καθάριζαν με μια χονδροειδή σκούπα και ένα πανάκι. Με αυτά καθάριζαν, σφουγγάριζαν τα πάντα, τοίχους, πατώματα, μηχανές. Και όλα έλαμπαν! Δεν είχαν ούτε απορρυπαντικά ούτε χλωρίνες. Σπάνια έβλεπες να έχουν και μιά πλάκα σαπούνι. Ολα ήταν τουλάχιστον φαινομενιά καθαρά. Και δεν σταματούσαν καθόλου. Άφηναν το ένα και έπιαναν αμέσως το άλλο.

Αρχίσαμε με τον Σοφοκλή να εγκαταστούμε τα μηχανήματα, και διαπιστώνουμε ότι ένα μεταλλικό εξάρτημα από την αντίστροφη όσμωση είχε σπάσει κατά την μεταφορά. Έπρεπε να έρθει από την Ελλάδα. Έπρεπε όμως να καθίσουμε άλλη μιά εβδομάδα λόγω της συχνότητας των αεποπλάνων και από την Ελλάδα αλλά και από την Ανάπα. Έτσι και θα κάναμε. Έτσι λοιπόν συνεχίσαμε να εγκαθιστούμε τα υπόλοιπα. Εντύπωση μου έκανε οτι δεν υπήρχαν ανοξείδωτα δοχεία και μίξερ. Ολα ήταν εμαγιέ, τα οποία μπορούσαν και τα επισκεύαζαν όπου υπήρχε πρόβλημα. Επισκεύτηκα επίσης την εγκατάσταση της Βότκας. Υπήρχε μιά γραμμή εμφιάλωσης γερμανικά άψογη, που μου έκανε εντύπωση. Η εγκατάσταση  της Βότκας ήταν παλιά αλλά καθαρή και τακτοποιημένη. Υπήρχε ένα πολύ υψηλό κτήριο όπου μέσα ήταν τα φίλτρα άμμου (?) και άνθρακα (?). Δεν μου είπαν βέβαια με τι υλικό φιλτράριζαν, αλλά υποθέτω. Τα φίλτρα ήταν και αυτά σιδερένια με εμαγιέ και ήταν πάρα πολή ψηλά και πολλά. Από αυτά την φιλτράριζαν επανηλλημένα μέχρι να έχουν το επιθυμητό αποτέλεσμα που το έλεγχαν κάποιες νέες κοπέλλες που έτρεχαν πάνω κάτω στα φίλτρα πέρνοντας δείγμα από διάφορα σημεία  κρατώντας τα φιαλίδια με διάφορους δείκτες μέσα. Δεν μου είπαν βέβαια ούτε τον τρόπο ελέγχου.

Το απόγεμα τρώγαμε συνήθως στο εργοστάσιο, οπου υπήρχε για τους διευθυντές ένα μικρό εστιατόριο, οπου μαγεύρευαν και για μάς. Φαγητά μαγειρευτά, βαριά, παραψημένα και πικάντικα. Πολλά πιάτα με ψάρι. Και πολλά με σούπες. Πολλές φορές τα βράδυα ο συνοδός μας μας έπαιρνε στο σπίτι του όπου τρώγαμε. Όταν βέβαια πηγαίναμε, κάναμε και μπάνιο όπου υπήρχε και ζεστό νερό. Κάποιο βράδυ είμαστε καλεσμένοι από τον διευθυντή του εργοστασίου σπίτι του για φαγητό, λόγω των γενεθλείων του. Ήταν ένα πολύ μικρό διαμέρισμα σε ένα τεράστιο μπλόκ σοβιετικού τύπου. ‘Ημασταν κυριολεκτικά ο ένας επάνω στον άλλο. Ηταν ‘ομως συμπαθητικοί. Φάγαμε ψάρι. Συνέβει και το εξής. Μια στιγμή εσβησαν τα φώτα και ανάψαν κεριά. Η εξήγηση ήταν ότι 5-6 ένοικοι από αυτό το τεράστιο μπλόκ δεν πλήρωσαν το ρεύμα και έτσι έκοβαν το ρεύμα σε όλο το μπλόκ, απροειδοποίητατα, για κάποιες ώρες. Τέλειο σύστημα. Μια Κυριακή μεσημέρι ο συνοδός μας μας πήγε σε ένα σπίτι στην εξοχή όπου ήταν μαζεμένοι καμιά δεκαριά άτομα όπου φάγαμε πάπια στο φούρνο που την είχαν κλείσει όλη σε ζυμάρι. Ηταν νόστιμη και η πάπια και η ζύμη που ηταν ψωμί πλέον. Σε απόσταση περίπου 300 μέτρων από το εξοχικό αυτό πέρναγε ο υπερσιβηρικός σιδηρόδρομος, όπου και τον βλέπαμε. Ήταν τεράστιοι συρμοί οπου πέρναγαν πρός κάθε κατεύθυνση ανα 3-4 λεπτά. Ήταν εντυπωσιακός. Και τα περισσότερα βέβαια εμπορικά. Δεν θυμάμαι να είδα κανένα επιβατικό. Ένα άλλο βράδυ μας πήγαν σε ένα εστιατόριο όπου δεν έλειπε βέβαια και το παραδοσιακό στρηπ-τηζ!.

Ακουσα βέβαια και πολλές ιστορίες για τις πολικές θερμοκρασίες που επικρατούν το χειμώνα που υπερβαίνουν τους -40 βαθμούς υπό το μηδέν, και για το θανάσιμο πρόβλημα των μεταφορών μέσα στίς στέπες. Δηλαδή μου έλεγαν οτι άν ένα αυτοκίνητο ή κάμιον πάθει κάποια  βλάβη, και ακινητοποιηθεί στους έρημους δρόμους της στέπας, η τελευταία ενέργεια του οδηγού είναι να βάλει φωτιά στο ίδιο το αυτοκίνητο μήπως και περάσει, μέχρι να αποκαεί κάποιος άλλος οδηγός. Αλλως μένει μόνο ο θάνατος χωρίς άλλη επιλογή.

Εν πάσει περιπτώσει κάποτε ήλθαν και τα αναμενόμενα ανταλλακτικά και έτσι ολοκληρώσαμε την εγκατάσταση και ετοιμαζόμαστε να αναχωρήσουμε. Μου είχε κάνει εντύπωση οτι πουθενά δεν είχαν κομπιουτεράκια, αριθμομηχανές. Είχαν παντού άβακες (αριθμητήρια). Από τις τράπεζες μέχρι τις λαικές αγορές δούλευαν με άβακες. Και στο εργοστάσιο, φυσικά. Είχαν επίσης οι διευθυντές τις μηχανικές αριθμομηχανές, αυτές με την μανιβέλα. Έτσι λοιπόν ζήτησα από μία υπάλληλο του εργοστασίου άν είχαν ένα άβακα να μου τον χαρίσουν για ενθύμιο, μιάς και δεν υπήρχε και κάτι άλλο αξιόλογο. Μετά χαράς μου έδωσαν ένα οπου επάνω έγραψαν και αφιέρωση, παρακαλώ. Κάποια στιγμή μου έρχεται και ένα άλλο ενθύμιο από τον διευθυντή του εργοστασίου. Μιά μηχανική αριθμομηχανή με μανιβέλλα. Τους ευχαρίστησα, τα πήρα και τα έφερα στο σπίτι μου. Το αξιοπερίεργο είναι οτι η μηχανική αριθμομηχανή είχε ημερομηνία παραγωγής. Παρακαλώ 1980!!.

Η επιστροφή έγινε πάντα με ένα Αντόνωφ-42 δικηνητήριο. Είχαμε και Business class, παρακαλώ, που ήταν στο πίσω μέρος του αεροπλάνου με ένα μόνιμο τραπεζάκι μπροστά στα καθίσματα, το οποίο ήτανε στολισμένο με ένα τραπεζομάντηλο λευκό κοφτό. Ξεκινάμε μια χαρά, με συννεφιασμένο καιρό αλλά καλό και μετά από μιά ώρα περίπου καταλαβαίνω οτι το αεροπλάνο έχανε ύψος, πάντα μέσα στα σύννεφα και κάποια στιγμή βλέπω οτι κατεβάζει τους τροχούς. Πανικοβλήθηκα λίγο γιατί η πτήση ήταν 3,5 ώρες. Με βλέπει μια κυρία απέναντι μου και μου λέει χαμογελστά σε esperando «εδώ είναι σιβηρία, βενζίνη, βενζίνη ….’ κατάλαβα ανεφοδιασμός λέω. Κατεβαίναμε, λοιπόν στο αεροδρόμιο της Αστάνα, σημερινής πρωτεύουσας του Καζακστάν. Μας κατεβάζουν όλους στο επιβατικό σταθμό μέχρι να ολοκληρωθεί ο ανεφοδιασμός, και καθόμασταν σε κάτι πάγγους σε μια τεράστια αίθουσα του αεροδρομίου όπου τρυγύρω υπήρχαν πόρτες κλειστές και διάφορες θυρίδες. Μια από αυτές φαινόταν οτι ήταν ταμείο. Βλέπω λοιπόν, κάποια στιγμή, τον πιλότο του αεροπλάνου να έρχεται στο ταμείο με μια πλαστική σακούλα και να βγάζει από μέσα χαρτονομίσματα και να πληρώνει κάτι. Προφανώς την βενζίνη. Μου έκανε εντύπωση το «μετρητοίς».

Μετά από 2 εβδομάδες παραμονής στο Καζακστάν, φθάνουμε με τον Σοφοκλή στην Ανάπα και μας πληροφορούν οι γνωστοί μας οτι το αεροπλάνο για την Ελλάδα είχε μετά από μία εβδομάδα. Μας λένε, βέβαια, οτι δεν υπάρχει πρόβλημα και ότι θα περνάγαμε καλά μιά εβδομάδα. Εγώ δεν εβλεπα την ώρα να επιστρέψω. Τους λέω, λοιπόν, να μου βρούν μιά πτήση και ας είναι μέσω Νέας Υόρκης. Μου λένε οτι ίσως υπάρχει μιά πτήση μέσω Κωνσταντινούπολης. Πάμε στο αεροδρόμιο, βρίσκουμε την πτήση η οποία αναχωρούσε σε 2-3 ώρες και χωρίς να έχουμε φάει τίποτε ετοιμαζόμαστε για την αναχώρηση. Η κατάσταση στο αεροδρόμιο φρικτή.  Μας μαζεύουν σε μια αίθουσα, ένα πλήθος περίεργο, περισσότερο νέοι ανθρωποι μίλαγαν δυνατά, χαμογελούσαν κα. Μαθαίνω λοιπόν οτι αυτό το αεροπλάνο φεύγει κάθε Παρασκευή και την μιά εβδομάδα πάει στην Κωνσταντινούπολη και την άλλη στα Αραβικά Εμιράτα. Όλοι οι επιβάτες είναι συνήθως έμποροι  που πάνε και αγοράζουν εμπορεύματα, τα φορτώνουν στο αεροπλάνο την επομένη και επιστρέφουν. Μπαίνουμε στα λεωφορεία και μας πηγαίνουν στο αεροσκάφος. Βλέπω ένα τεράστειο Illiusin που έγραφε επάνω Tajikistan. Βλέπω επίσης τους επιβάτες να συνωστίζονται, να φωνάζουν, να σπρώχνουν για να ανέβουν. Λέω, λοιπόν, άστους εμείς οι πολιτισμένοι θα πάμε τελευταίοι με το νούμερο της θέσης μας. Ανεβαίνουμε τελικά από την μεσαία πόρτα του αεροπλάνου που φαινόταν μιά κουρτίνα και ένα καντηλάκι. Μόλις μπαίνω κοιτάζω αριστερά. Η κατάσταση ήταν υποφερτή αλλά όλα τα καθίσματα γεμάτα, δεν υπήρχαν κενά. Κοιτάζω δεξιά και τι να δώ. Απερίγραπτη η κατάσταση. Δεν υπήρχαν καθίσματα μέχρι τέλους. Ηταν κενός χώρος μάλλον αποθηκευτικός. Τα καθίσματα που υπήρχαν τα περισσότερα ήταν σπασμένα. Στην οροφή δεν υπήρχε ταπετσαρία και φαινόντουσαν οι σωληνώσεις και οι καλωδιώσεις. Υπήρχε μόνο ένα μικρό φωτάκι σαν καντηλάκι. Τελικά βρίσκουμε δύο καθίσματα, μισοσπασμένα όπου ο πισινός μας ακουμπούσε στο δάπεδο. 5 ώρες πτήση παρακαλώ. Ξεκινάει την πτήση μια χαρά. Μέσα γινόταν ο χαμός, γέλια, φωνές, τραγούδια, ερωτοτροπίες οι νεαροί με τις νεαρές ό,τι μπορείτε να φανταστήτε. Πεινάγαμε. Κάποια αεροσυνοδός μας δίνει μιά σακούλα νάυλον με ένα κομμάτι ψωμί, μιά τούρκικη σοκολάτα και τα πιρούνια. Μας δίνουν επίσης ένα αλλουμινένιο δισκάκι ζεστό και ένα μπουκάλι νερό. Λέμε, τουλάχιστόν, θα φάμε. Ανοίγουμε το δισκάκι και είχε μέσα πιλάφι με κοτόπουλο, αλλά βρώμαγαν κυριολεκτικά. Προσπαθήσαμε κάτι να φάμε, αλλά αδύνατον. Ευτυχώς που είχα ένα μήλο στην τσάντα μου και το φάγαμε με τον Σοφοκλή.

Φθάνουμε στην Κωνσταντινούπολη κάπου τρεις το πρωί. Τρώμε αμέσως, γιατί δεν αντέχαμε άλλο. Βρίσκουμε τα γραφεία της Ολυμπιακής και ήταν κλειστά ενώ η πτήση έφευγε τις 10 το πρωί. Θα άνοιγαν στίς 8. Σκέφτομαι λοιπόν, και άν δεν έχει θέσεις τι θα γίνει? Βρίσκω τις τουρκικες αερογραμμές που είχε πτήση στίς 8 το πρωί και είχε και θέσεις. Αρχίζει ο Σοφοκλής ότι δεν πετάει με τους Τούρκους. Άλλος αγώνας να τον πείσω να φύγουμε με τους τούρκους, οπως έλεγε. Τελικά συμφώνησε λέγοντας του οτι θα τον αφήσω μόνο του.        Τελικά φύγαμε.

Μετά από κάποιες ημέρες είδα στην τηλεόραση οτι ένα αεροπλάνο Illiysin του Tajikistan έπεσε κατά την απόγείωση του στα Αραβικά Εμιράτα ……..

Δεν θυμάμαι αν εκείνη την δεκαετία του 1950 υπήρχε αυτός ο ορος παιδικά παιχνίδια. Δεν είμαι σίγουρος. Σίγουρα οχι με την σημερινή έννοια οπου με τον όρο αυτό το μυαλό μας πάει σε αντικείμενα παιχνίδια. Απλά, γιατί αυτά τα αντικείμενα παιχνίδια, οπως τα ξέρουμε σήμερα, δεν υπήρχαν. Τα παιχνίδια τότε ήταν μέσα στo παιδικό μυαλό μας. Τα επινοούσαμε, τα δημιουργούσαμε, τα φανταζόμαστε, τα ζούσαμε. Και όλα βέβαια ομαδικά. Τουλάχιστον δύο παιδιά. Δεν υπήρχε παιχνίδι που να παιζόταν απο ένα παιδί κλεισμένο σ’ ενα δωμάτιο. Πολλοί της ηλικίας μου θα πουν “τότε ήταν καλύτερα”. Δεν νομίζω. Χωρίς βέβαια να υποστηρίζω οτι σήμερα είναι τέλεια!. Αλλά δεν θέλω να επεκταθώ σε φιλοσοφικές αναζητήσεις. Ετσι λοιπόν για τα μωράκια δεν υπήρχαν παιχνιδάκια. Το μόνο, αλλά αρκετά σπάνιο ήταν κάποια κουδουνίστρα. Και αυτήν βέβαια την πρόσεχαν για να την χρησιμοποιήσουν και τα επόμενα μωράκια. Για να κεντρίσουν το ενδιαφέρον των μωρών αυτοσχεδίαζαν με ήχους του στόματος, των χεριών ή διαφόρων αντικειμένων. Στην νηπιακή ηλικία δεν θυμάμαι να είχαμε τίποτε. Για παιχνίδια είχαμε οτι υπήρχε γύρω μας, και αν μας άφηναν οι γονείς να τα παίξουμε. Αντικείμενα του σπιτιού, της δουλειάς, της αυλής, του δρόμου, της γειτονιάς, του κήπου και οτι άλλο μπορούσαν να αγγίξουν. Κάποιες κούκλες θυμάμαι. Κούκλες πάνινες και το πρόσωπο μόνο, μάλλον, γύψινο βαμμένο. Και αυτές ήταν σπάνιες, και τις πρόσεχαν σαν τα μάτια τους για να διατηρηθούν να παίξουν και άλλα κοριτσάκια με αυτές. Παιχνίδι με τα ζώα γινόταν μόνο με τις γάτες, γιατί αυτές ήταν μέσα στα σπίτια (για τα ποντίκια). Τα σκυλιά και άλλα ζώα είχαν ρόλους εκτός σπιτιού, δεν ήταν για τα παιδιά. Περιζήτητα και σπάνια λοιπόν τα παιχνίδια. Αξίζει να αναφερθώ σε ένα παιχνίδι που μου είχε φέρει ο πατέρας μου από ένα ταξίδι του στην Αθήνα. Ήταν μιά γκιόστρα με αεροπλανάκια κρεμασμένα γύρω γύρω, η οποία γύριζε με ένα γραναζωτό μηχανισμό που βρισκόταν στη βάση της, μέσω μιας μανιβέλας. Ολη η κατασκευή ήταν σιδερένια και με λαμαρίνα. Η χαρά μου ήταν βέβαια μεγάλη οταν πήρα αυτό το δώρο. Ολα τα παιδιά φίλοι και γνωστοί πέρασαν από το σπίτι να δούν την γκιόστρα και να γυρίσουν την μανιβέλα. Ολοι μας βέβαια, πρώτη φορά βλέπαμε παιχνίδι αντικείμενο και με κίνηση. Και η φαντασία μας οργίαζε …. Μπορώ να θεωρήσω τον εαυτό μου τυχερό, γιατί μου είχαν φέρει και ένα καράβι πολεμικό φτιαγμένο από λαμαρίνα. Εβαζε όμως νερά οταν το έβαζα στη σκάφη της μάνα μου οταν έπλενε. Για τα διάφορα άλλα παιχνίδια θα αναφερθώ αλλού

Ολα τα σπίτια  είχαν κάποια αυλή. Αλλα μεγάλη και άλλα μικρή. Πολύ λίγα ήταν αυτά που δεν είχαν. Οι περισσότερες αυλές είχαν κληματαριά, την κρεββατίνα . Σκέπαζε την αυλή και έδινε την δροσιά της το καλοκαίρι. Οι περισσότερες κρεββατίνες ήταν από ένα συγκεκριμμένο κλίμα στη Κρήτη, τό εφτάκοιλο (πιθανόν να γράφεται και εφτάκιλο. Την επιστημονική ονομασία δεν την βρήκα). Το κλίμα αυτό είναι πολύ καλό για κρεββατίνα γιατί βγάζει πολύ μεγάλους βλαστούς  που μεγαλώνουν πάρα πολύ γρήγορα σκεπάζοντας την αυλή, δημιουργόντας την επιθυμητή σκιά. Ετσι ένα μόνο κλίμα μπορούσε να σκεπάσει μια αρκετά μεγάλη αυλή. Το σταφύλι του έχει πολύ μεγάλες ρόγες κόκκινες/μώβ με  πράσινο πρός το λίκι της ή οπου δεν το βλέπει καλά το ήλιος. Ωριμάζει το φθινόπωρο, έχει μιά υπόξυνη γεύση και μεγάλα κουκούτσια. Δεν θα έλεγα οτι η γεύση του ήταν καλή και γιαυτό δεν τα έτρωγαν και τόσο. Ενας άλλος λόγος που δεν τα έτρωγαν ήταν οτι πάνω στις κρεββατίνες κυκλοφορούσαν ποντίκια, γάτες  και τα συχαινόντουσαν. Είχαν ομως δύο άλλες χρήσεις. Επειδή δεν ήταν γλυκά, περιείχαν λίγα ζάχαρα, τα προτιμούσαν οι διαβητικοί που τα έτρωγαν χωρίς μεγάλο κίνδυνο από την ζάχαρη. Η άλλη χρήση ήταν η αγγουρίδα, δηλαδή, το μη ώριμο σταφύλι. Αυτή την χρησιμοποιούσαν πολύ στην κουζίνα σαν μέσο όξυνσης και μάλιστα σε μιά περίοδο, Ιούλιο – Αύγουστο, που δεν υπήρχαν πολλά λεμόνια. Αντικαθιστούσε δηλαδή το λεμόνι. Την αγγουρίδα λοιπόν την έσπαγαν στο ξύλινο γουδί (χαβάνι), και την έστιβαν για να πάρουν τον χυμό της ώστε να μπορουν να την χρησιμοποιήσουν. Την χρησιμοποιούσαν λοιπόν, οπου ήθελα ζυνή γεύση, στα βραστά χόρτα, το ψητό κοτόπουλο κα.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              Η τέλεια χρήση ήταν με τις μπάμιες. Καθάριζαν τις μπάμιες τις έβαζαν σε μια λεκάνη και τους έβαζαν το χυμό της αγγουρίδας. Τις άφηναν εκτεθειμμένες στον ήλιο για 1-2 ώρες και μετά τις μαγείρευαν. Ετσι γινόντουσαν και πιό νόστιμες αλλά έπαιρναν και την απαιτούμενη ξυνάδα που χρειαζόντουσαν.

Αγγουρίδα βέβαια μπορείς να χρησιμοποιήσεις και από άλλα κλήματα. Ναι, αλλά η γεύση της αγγουρίδας του εφτάκοιλου είναι μοναδική. 

Επειδή η γεύση της είναι μοναδική, πολλές νοικοκυρές την στίβουν, βάζουν τον χυμό σε γυάλινο μπουκάλι, προσθέτουν και λίγο ελαιόλαδο και έτσι μπορεί να συντηρηθεί για αρκετό χρονικό διάστημα

Τη δεκαετία του 50 το Αρκαλοχώρι ήταν ένα κεφαλοχώρι με μεγάλη κίνηση, ήταν και συγκοινωνιακός κόμβος διότι πέρναγαν απο εκεί όλα τα λεωφορεία που συνέδεαν το Ηράκλειο με τα χωριά του κεντρικού και ανατολικού Μονοφατσίου οπως και όλα τα χωριά της Βιάννου. Ειχε λοιπόν απο τότε μια δυναμική το χωριό. Ομως δεν ήταν πρωτεύουσα μιας επαρχίας, ώστε να υπάρχουν κάποιες αρχές ή υπηρεσίες της τότε εποχής. Ετσι λοιπόν το Αρκαλοχώρι είχε μια καλύτερη εμπορική δυναμική σε σχέσει με τον Πύργο, Καστέλλι και Βιάννο, αλλά, δεν είχε γυμνάσιο, συμβολαιογραφείο, δικαστικές αρχές κτλ. Εδώ θα προσπαθήσω να περιγράψω την ίδρυση του γυμνασίου οπως εγώ την είχα αντιληφθεί, μιας και την είχα ζήσει αρκετά έντονα λόγω του οτι ο πατέρας μου ήταν απο τους πρωτεργάτες της ίδρυσης του και συνεχώς ακουγα συζητήσεις σχετικές, στο σπίτι μας, στο μαγαζί μας, ή σε άλλες κοινωνικές συναντήσεις. Μέχρι τότε οποιος ήθελε να στείλει το παιδί του στo Γυμνάσιο επρεπε να το έστελνε στo Καστέλλι, στη Βιάννο, στο Πύργο ή στο Ηράκλειο. Απο το Αρκαλοχώρι προτιμούσαν το Ηράκλειο γιατί υπήρχε καλύτερη συγκοινωνία και διότι υπήρχε και η φήμη της πρωτεύουσς. Οποιοι απο το Αρκαλοχώρι είχαν τελειώσει γυμνάσιο το εχαν τελειώσει στο Ηράκλειο. Νοίκιαζαν λοιπόν κάποιο δωμάτιο έμεναν μόνοι τους ή με παρέα και πήγαιναν στο γυμνάσιο. Και οσοι πήγαιναν διάβαζαν ήταν επιμελείς γιατί ζούσαν πραγματικά με το υστέρημα των γονέων τους. Αν δεν πήγαιναν καλά η εναλλακτική λύση ήταν να γυρίσουν στο χωριό και οι περισσότεροι να ασχοληθούν με τα αγροτικά. Τα περισσότερα παιδιά, τότε, που τελείωναν το γυμνάσιο συνέχιζαν και στο πανεπιστήμιο. Στίς αρχές του 50 το Αρκαλοχώρι είχε αρχίσει να ανασυντάσεται απο τους πολέμους και στην κοινωνία τουμπαίναν σιγά σιγά τα προβλήματα της ανάπτυξης. Ετσι ήλθε και το θέμα του γυμνασίου. Συζητήσεις μεταξύ των κατοίκων, επιτροπές, συναντήσεις με πολιτικούς, νομάρχες, παράγοντες, υποσχέσεις και τα συναφή. Σε όλες αυτές τις κινήσεις πρωτοστατούσε ο πατέρας μου. Μαζί του και ο γιατρός ο Κουτεντάκης που ήταν και πρόεδρος της κοινότητας, ο Κωστής ο Κανιαδάκης, ο Γιώργος ο Μεταξάκης, και πολλοί άλλοι που δεν τους θυμούμαι. Στο τέλος μετά απο πολλά τρεξίματα και κουβέντες και αντεγκλίσεις κατόρθωσαν να πάρουν άδεια ίδρυσης καί λειτουργίας του Κοινοτικού Γυμνασίου Αρκαλοχωρίου και να λειτουργήσει το έτος 1954-1955. Για να χρηματοδοτηθεί αυτό το εγχείρημα εκτός απο τα λίγα χρήματα της κοινότητος, οι πρωτεργάτες διοργάνονταν εράνους, κάλαντα και χοροεσπερίδες υπέρ της ίδρυσης του γυμνασίου. Δεν θυμάμαι να υπήρξαν χρηματα απο κάπου αλλού. Πιθανόν. Ετσι τον Σεπτέμβριο 1954 ανοιξε το γυμνάσιο με μία τάξη μόνο, την πρώτη, και κάθε επόμενο χρόνο θα προστίθετο ή επομένη. Ετσι σε 6 χρόνια θα ήταν πλήρες. Το πρώτο κτίριο οπου στεγάστηκε ήταν σε ένα σπίτι του Αλεξάκη απέναντι ααπό το φούρνο του Μαγαράκη. Τα επόμενα χρόνια επεκταθηκε και σε παρακείμενα σπίτια, αποθήκες, τα οποία έγιναν αίθουσες διδασκαλίας. Τα αναγκαία. Δεν υπήρχαν τουαλέτες, ούτε άλλοι βασικοί χώροι. Μόνο οι αίθουσες διδασκαλίας και ένα γραφείο Καθηγητών. Για προαύλιο, ο δρόμος, και αυτός μάλιστα με αρκετή κίνηση. Φως δεν υπήρχε, μόνο από τα παράθυρα φυσικός φωτισμός. Η άποψη που επικρατούσε ήταν να μάθουν τα παιδιά γράμματα και τίποτε άλλο. Οι συνθήκες δεν ενδιέφεραν κανένα σ’αυτή τη φάση. Πρώτος διευθυντής ανέλαβε ένας συνταξιούχος διευθυντής δημοσίου γυμνασίου ο Ρασιδάκης, αν θυμάμαι καλά Σπύρος. Ηταν φιλόλογος. Τον πλαισίωσαν αξιόλογοι νέοι καθηγητές απ’ ολη την Ελλάδα, οι οποίοι περίμεναν διορισμό στο δημόσιο. Από τα ονόματα των πρώτων καθηγητών, θυμάμαι τον Δημήτρη τον Πλάκα (σύζηγο της Μαρίνας Λαμπράκη-Πλάκα) φιλόλογο, την Νότα την Μαθιανάκη, γυμναστικής και γαλλικών, Τον Ηλία Λογοθέτη θεολόγο, την Εριέττα φιλόλογο, και άλλοι που δέν θυμάμαι. Το πως λειτουργούσε το γυμνάσιο, θα το περιγράψω αλλού.